جهانسیاست

برجامِ بسامان و مولفه های جهانی پایایی توافق هسته ای

اجرای توافق هسته ای ایران و ۱+۵ به رغم تلاش مخالفان داخلی و بین المللی آن مبنای بخش مهمی از عمل ایران در عرصه روابط خارجی به شمار می آید و حمایت جامعه جهانی نیز پشتوانه قوام برجام قرار گرفته است.

تلاش مخالفان خارجی برای خدشه دار ساختن توافق هسته ای را می توان به نوعی ساز ناکوک در کنسرت جهانی حمایت از برجام به شمار آورد. در عرصه داخلی نیز مجموعه نظام بنای خود را بر پایبندی به تعهدات بین المللی جمهوری اسلامی ایران قرارداده و قاطبه مردم در عرصه هایی چون انتخابات مجلس دهم نشان داده اند که حامی این سند ملی هستند
به رغم پیگیری مقام های ایرانی و مواضع اعلانی آنان مبنی بر کاستی برخی طرف های توافق هسته ای به خصوص آمریکا در اجرایی سازی برجام و نیز تردید افکنی مقام های کاخ سفید در مورد سرنوشت برجام، توافق هسته ای از حمایت جامعه جهانی و واحدها و سازمان های بین المللی برخوردار است. تاکنون نیز اجرای برجام دستاوردهای قابل توجهی برای جمهوری اسلامی ایران به دنبال داشته است.
در این ارتباط، بتازگی (چهاردهم اسفندماه) معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در کنفرانس ملی اقتصاد مقاومتی و برجام حال برجام را خوب دانست و ضمن برشمردن دستاوردهای آن بیان داشت در حال حاضر بر مبنای توافق هسته ای حدود ۸۰ میلیارد دلار قرارداد روی میز مذاکره ایران و شریکان خارجی قرار دارد.
«سیدعباس عراقچی» با اشاره مواضع ضد برجامی «دونالد ترامپ» رییس جمهوری آمریکا اظهار کرد: موضع رسمی آمریکا این است که در حال ارزیابی برجام هستند. این ارزیابی بیشتر از آخر اردیبهشت‌ماه (سال آینده ) نمی‌تواند طول بکشد و باید ۱۹ می (سی ام اردیبهشت ) برجام تعیین تکلیف شود تا آن زمان مشخص می‌شود سیاست دولت جدید آمریکا چیست.
با وجود تایید ثمربخشی و استواری برجام از سوی این مقام رسمی دستگاه دیپلماسی، بسیاری از رسانه های مخالف دولت این اظهارات را زیر سوال برده، همچنان رویکرد تهاجمی خود به توافق هسته ای را دنبال می کنند و آن را ناکارآمد می خوانند. طی ماه هایی هم که از پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا می گذرد مخالفان داخلی توافق هسته ای با خرسندی از اظهارات ضدبرجامی وی، تحلیل و ارزیابی های خود را بر فروپاشی این توافق متمرکز ساخته اند.
مخالفان برجام بر این پرسش ها چشم می پوشند که در صورت ناکارآمدی و بیهودگی برجام چرا رییس جمهوری آمریکا آن را بزرگترین هدیه دولت دموکرات به جمهوری اسلامی می خواند یا به چه دلیل صهیونیست ها و همراهان منطقه ای آنان بی وقفه خواهان فروپاشی برجام اند. همچنین این پاسخ این پرسش نیز مغفول مانده که مخالفان برجام بر اساس چه منطقی آن را در معرض فروپاشی می دانند.
آنچه مشخص است اینکه رییس جمهوری تازه کار آمریکا مایل به فروپاشی برجام به عنوان میراث دولت پیشین این کشور است و طی دوره تصدی خود کاربرد حربه هایی چون وضع تحریم ها ضدایرانی تا کاربرد تهدیدهای گوناگون را از نظر دور نخواهد داشت با این حال هرگز مایل به پذیرش هزینه های اقدام به نقض آشکار برجام نخواهد بود.
جدا از محذورات پیش روی ترامپ در ایجاد اجماع داخلی برای پشت پا زدن به برجام، وی موانع جدی را در این زمینه پیش روی خود می بیند. ترامپ حتی اگر بتواند از چالش های عمومی و مخالفت های کنونی در آمریکا با برنامه ها و سیاست های خود عبور کند، در عرصه سیاست خارجی با مخالفت های جدی در دستگاه حاکمه این کشور مواجه خواهد شد.
ترامپ همانگونه که در سیاست روسیه گرایی با مخالفت هیات حاکمه و نهادهای سیاسی همچون کنگره و با صفی از نخبگان دموکرات و جمهوریخواه روبرو است، مخالفانی جدی حتی در کابینه خود در زمینه اجرای شعار پاره کردن برجام دارد و از این شعار به بازنگری سند توافق هسته ای رسیده است.
نکته قابل تامل اینکه روس ها در برابر اظهارتمایل ترامپ برای همکاری همه جانبه واشنگتن و مسکو در پرونده های گوناگون بین المللی موضعی محتاطانه اتخاذ کرده و با توجه به واقعیت های تقابل و تخاصم نهادینه و راهبردی میان دو کشور، به نظر نمی رسد قصد تغییر رویکردهای خود را داشته باشند. این در حالی است که بنا بر شواهد موجود، ترامپ روی روسیه برای مهار ایران در خاورمیانه و ضربه زدن به برجام حساب ویژه ای باز کرده است.
از دید تحلیلگران، روسیه هدف بلندمدت خود را احیای امپراتوری مسکو در جهان قرار داده و به رغم سال های پیشین اکنون دیگر متحدان و دوستان نزدیک خود را به چشم کارت بازی در روابط راهبردی با قدرت های جهانی نخواهد نگریست؛ واقعیتی که در حمایت از دولت «بشار اسد» در سوریه و تحولات اوکراین به شکل بارزی نمودار شده است.
در میان اعضای ۱+۵، پکن تاکنون مواضع محتاطانه ای در برابر سیاست های اعلانی ضد چینی ترامپ اتخاد کرده و به نظر می رسد رهبران این کشور قصد دارند با پرهیز از تقابل مستقیم با کاخ سفیدِ غیرقابل پیش بینی دوره ترامپ، همچنان با ابزار کارآمد رشد و گسترش امپراتوری اقتصادی چین در جهان، آمریکا را مهار کنند. با توجه به شرایط موجود، چین پایداری وضعیت موجود از جمله حفظ توافق هسته ای مورد تایید شورای امنیت سازمان ملل دنبال خواهد کرد.
در این میان، اتحادیه اروپا در زمره مهمترین پشتیبانان برجام باقی خواهد ماند. از دید برخی ناظران، نگاه اتحادیه اروپا به توافق ایران و ۵+۱، جدا از نگاه عملگرایانه به نتایج برجام برای حفظ امنیت و جلوگیری از گسترش تنش های منطقه ای و جهانی، معطوف به حفظ پرستیژ در برابر آمریکای دوره ترامپ است. به عبارتی اروپا حمله به برجام را حمله به نخستین سنگر اروپا در سیاست تهاجمی ترامپ به شمار می آورد.
نکته دیگر آنکه اروپایی ها هم طی سال های اخیر به اندازه دولت اوباما در پی فرجام توافق هسته ای و حتی به دنبال مصادره آن به نام خود بوده اند. نامیدن گفت وگوهای ۱+۵ با عنوان ۳+۳ نشان دهنده خواست آلمان، فرانسه و انگلیس برای آشکارسازی انسجام اروپایی و حضور مسوول سیاست خارجی اروپا به عنوان هماهنگ کننده مذاکرات تضمینی در جهت حفظ نتیجه نهایی توافق هسته ای بود. از این رو حمایت مقام های اروپایی از توافق هسته ای از ابتدا تردیدناپذیر و غیرمشروط بوده است.
کشورهای اروپایی پس از برجام مبنای روابط خود را با ایران بر تنش زدایی و ترمیم مناسبات قرار داده و به دنبال ایجاد شالوده ای محکم برای همکاری با ایران بوده اند. در کنار دلایل سیاسی و دیپلماتیکی کشورهای اروپایی برای ایجاد توازن قدرت در خاورمیانه و جلوگیری از زیاده خواهی سعودی ها و به ویژه صهیونیست ها و نیز جلوگیری از گسترش تروریسم، خشونت و ناامنی، پابرجایی برجام متضمن منافع اقتصادی چشمگیری برای اروپایی ها است.
در همین ارتباط، پارلمان اروپا اوایل آبان ماه امسال با تصویب راهبرد اتحادیه اروپایی در قبال ایران، اراده قاطع خود را برای توسعه همکاری های اقتصادی و تجارت با ایران، استفاده از دیپلماسی برای حل و فصل اختلافات و اجرایی سازی برجام نشان داد و در بخشی از مصوبه خود آورد: پارلمان اروپا از نتایج توافق هسته‌ای از جمله رشد ۴۲ درصدی روابط تجاری میان ایران و اتحادیه اروپا در ۶ماه اول سال ۲۰۱۶ و ارتباط دوباره حدود ۳۰ بانک ایرانی به سوئیفت حمایت می‌کند.
از دید شماری از ناظران، توازن سیاسی برجام به توازن منافع شراکت اقتصادی اروپا با کشورهای عربی و ایران می انجامید و این منافع را بیشتر می سازد. از این منظر، نقش توازن بخش برجام در سطح منطقه ای و بین المللی و دستاوردهای آن برای صلح و دیپلماسی جهانی به شکلی است که حتی آمریکای دوره ترامپ نیز ناچار به آن تن داده و از مخالفت خود با آن خواهد کاست.

نوشته های مشابه

بستن