شهید مطهری: کسی که ارزش اقتصاد مستقل را درک نکند احمق و جاهل است

|
0 دیدگاه

شهید مطهری با بیان اینکه از نظر اسلام هدفهای اسلامی بدون اقتصاد سالم غیرقابل تأمین است؛ منظور از اقتصاد سالم را اقتصاد غیروابسته به بیگانه می‌داند.

برخی اقتصاددانان معتقدند که مسائل علمی و به‌تبع علم اقتصاد از مسائل سیاسی و دینی جداست و هر کدام قلمرو خاص خود را دارد و وجود علم «اقتصاد اسلامی» را  انکار می‌کنند، زیرا به‌عقیده این دسته، دین و اقتصاد دو مقوله از هم جداست و هر کدام برای خود قلمرویی مشخص دارند، همچنان که فرهنگ، سیاست، قضاوت و حتی اخلاق هر کدام قلمروی جداگانه از دین دارند. بنابر عقیده این گروه، باید تمام توجه را معطوف به رشد اقتصادى به‌روش کلاسیک که در جهان لیبرال مرسوم است کرد، چراکه پیشرفت جامعه را به‌دنبال خود خواهد آورد و پیش کشیدن چنین مسائلی که به‌تبع آن مسائل اجتماعی دیگر همچون عدالت اجتماعی را مطرح می‌کند، مانع رشد اقتصادی می‌شود و به‌طور کلی مخالف طرح مسائل اجتماعی در اقتصاد هستند و معتقدند که  اگر  اقتصاد رشد کند و تولید ملى بالا رود، در آن صورت خواه‏‌ناخواه فقر و بیکارى، بیمارى، بی‌سوادی، بی‌حقوقی و بى‌مسکنى اکثریت توده مردم و… خودبه‌خود حل خواهد شد. این دسته برای پیشرفت کشورهاى پیشرفته سرمایه‌دارى را سرمشق مى‌گیرند و معتقدند این کشورها زمانی که اقتصادشان رشد کرد، مسائل اجتماعى هم به‌طور عمده حل‌ شد.

اولین اشتباه این گروه آن است که دین اسلام را همچون آئین مسیحیت فرض کردند که دین تنها رفتن به مسجد و کلیسا و نماز خواندن و روزه گرفتن است و مسائل زندگی را مجرد فرض می‌کنند. زندگی یک واحد و همه شئونش توأم با یکدیگر است؛ صلاح و فساد در هریک از شئون زندگی در سایر شئون مؤثر است. اجتماعی که اقتصادش فاسد باشد ممکن نیست دینش درست باشد و بالعکس اجتماعی که دینش درست نباشد ممکن نیست اقتصادش درست باشد. (مجموعه آثار شهید مطهری، ج۲۰، ص۴۰۲)

دین اسلام مباحث اقتصادی مطرح کرده است که یک اقتصاددان متدین نمی‌تواند نسبت به آن بی‌توجه باشد؛ اسلام دو پیوند با اقتصاد دارد: مستقیم و غیرمستقیم. پیوند مستقیم اسلام با اقتصاد از آن جهت است که مستقیماً یک سلسله مقررات اقتصادی درباره مالکیت، مبادلات، مالیاتها، حجرها، ارث، هبات و صدقات، وقف، مجازاتهای مالی یا مجازاتهایی در زمینه ثروت و غیره دارد و در فقه بخشهایی در مورد دادوستد، اجاره، وکالت،‌ رهن، ارث و مواردی از این دست مطرح است که همه برگرفته از آیات و روایات است که فقهای اسلامی از قرنهای گذشته تا کنون به بحث و بررسی در این رابطه پرداخته‌اند بنابراین با توجه به اینکه نمی‌توان بخشی از دین را پذیرفت و بخش دیگر را نپذیرفت یعنی ادعای اسلام داشت و اقتصاد اسلامی را نپذیرفت و قرآن کریم چنین افرادی را مطرود می‌داند «نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَکْفُرُ بِبَعْضٍ» باید اسلام را دربست بپذیریم و یا باید دربست رد کنیم.

پیوند غیرمستقیم اسلام با اقتصاد از طریق اخلاق است، در این جهت برخی مذاهب دیگر نیز کم‌وبیش چنین می‌باشند. اسلام مردم را توصیه می‌کند به امانت، عفت، عدالت، احسان، ایثار؛ منع دزدی، خیانت، رشوه، همه اینها در زمینه ثروت است و یا قسمتی از قلمرو این مفاهیم، ثروت است. تا حدود مسائل اقتصادی روشن نشود حدود عدالت و امانت و عفت و احسان و همچنین حدود دزدی و خیانت و رشوه روشن نمی‌شود. (مجموعه آثار شهید مطهری، ج۲۰، ص۴۰۲)

بنابراین یک شخص مسلمان نمی‌تواند بر اساس اقتصاد کلاسیک به ارزیابی وضعیت اقتصادی جامعه خود بپردازد. وضعیت سالم جامعه به‌لحاظ اقتصادی از زبان معصومین هنگامی است که اقتصاد بر پایه «کار» بنیان شود، نه بر اساس حکومت سرمایه؛ زیرا در عرصه کار و تلاش، وجدان کارى در بهترین شکل ممکن وارد صحنه اقتصاد مى­‌شود، در نتیجه محصول کار در چنین محیطى در نوع خود مرغوب‌ترین و بهترین وضعیت را خواهد داشت (دائرة المعارف فقه مقارن، ج۲، ص۴۹۱)، و در نتیجه این اقتصاد، قابلیت رشد و نموّ ثروت را دارد.

شهید مطهری در بیان اقتصاد سالم بیان می‌دارد: جامعه باید بنیه اقتصادی سالمی داشته باشد، مبتلا به کم‌خونی اقتصادی نباشد وگرنه، مانند یک مریض کم‌خون و یا مریضی که دستگاه قلب و جهاز دمویّه‌اش خراب است همیشه مریض خواهد بود. گمان نمی‌رود هیچ عالم و بلکه هیچ عاقلی منکر لزوم و ضرورت اقتصاد سالم باشد. از نظر اسلام هدفهای اسلامی بدون اقتصاد سالم غیرقابل تأمین است. اسلام می‌خواهد که غیرمسلمان در مسلمان تسلط و نفوذ نداشته باشد. این هدف هنگامی میسر است که ملت مسلمان در اقتصاد نیازمند نباشد و دستش به‌طرف غیرمسلمان دراز نباشد و الّا نیازمندی ملازم است با اسارت و بردگی ولو آنکه اسم بردگی در کار نباشد. هر ملتی که از لحاظ اقتصاد دستش به‌طرف ملت دیگر دراز باشد اسیر و برده او است و اعتباری به تعارفهای دیپلماسی معمولی نیست، به‌قول نهرو: ملتی مستقل است که جهش اقتصادی داشته باشد.

امیرالمؤمنین«ع» می‌فرماید: «اِحْتَجْ اِلی مَنْ شِئْتَ تَکُنْ اَسیرَهُ، اِسْتَغْنِ عَمَّنْ شِئْتَ تَکُنْ نَظیرَهُ، اَحْسِنْ اِلی مَنْ شِئْتَ تَکُنْ اَمیرَهُ؛ محتاج هرکه شوی اسیر او خواهی بود؛ بی‌نیاز از هرکه گردی با او برابر خواهی شد و هرکه را مورد نیکی و احسان خود قرار دهی فرمانروای او خواهی شد. (غررالحکم، ج۲، ص۵۸۴)

شهید مطهری در بیان ارزش اقتصاد مستقل افزود: اگر ملتی کمک خواست و ملتی دیگر کمک داد خواه‌ناخواه اوّلی برده و دومی آقاست و از  جهالت و حماقت است که شخصی ارزش سلامت بنیه اقتصادی را درنیابد و نفهمد اقتصاد مستقل، از شرایط حیات ملی است (مجموعه آثار شهید مطهری، ج۲۰، ص۴۰۶).

0 پسندیده شده
روزنامه آسیا اپراتور دوم
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره قرمز مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.